(Nghĩa tử là nghĩa tận) 

Tốt nghiệp Nhạc Viện chưa xin được việc làm. Tôi chơi nhạc đám cưới, vũ trường, đệm đàn cho các ca sĩ hạng Phường, Quận, thi thoảng leo tới cấp Thành Phố... vẫn xác xơ chẳng đủ trám miệng, dạ dầy bữa đầy bữa vơi "điểm phổi" bằng thuốc lào hay thuốc lá nhìn kẻ no đủ lượn SH rồi mơ tưởng đời mình tới lúc thăng hoa...

Anh Lễ nói: "Hãy ly dị phố phường theo chúng tao vài năm mày sẽ thoát kiếp sâu bọ".
-Thế các anh làm gì? Tôi hỏi (thoáng nghĩ trong đầu một đường dây buôn lậu ma túy). Anh Lễ bảo: "Chơi nhạc đám ma". Khi cuộc sống đã lên tới cao trào của sự lòe loẹt kẻ giầu tiền thường đem cái chết của người thân để triển lãm lòng hiếu hạnh, nếu không có quy luật sinh tử họ chẳng biết thể hiện chữ hiếu ra sao. Chính vì vậy, họ chi rất đẹp cho các thủ tục tiễn đưa người quá cố về thế giới bên kia, phường bát âm hoặc những người làm nghề khóc thuê qua đó cũng được nhờ.
Thế là tôi tạm xa thành phố theo phường bát âm xuôi ngược khắp nơi...

Nhờ khả năng cảm âm thiên phú, chỉ vài buổi tập tôi đã sử dụng thành thạo cây đàn tam anh Lễ giao cho, cũng chẳng mấy khó khăn tôi nắm vững quy luật hòa âm giản đơn ở các phường bát âm thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ. Tôi hỏi anh Thứ (người thổi kèn): "chỉ có năm sao lại gọi là bát âm?". Anh Thứ trả lời : "Tao cũng đếch biết! Trước thì đủ cả tám giờ còn năm vừa vặn một mâm gia chủ khỏi thêm bát đũa cho phường". Lúc trẻ, anh Thứ thổi kèn Kèn Trumpet trong "Đội Quân Nhạc" chuyên tiếp đón nguyên thủ quốc gia ngoại quốc hoặc trong ngày lễ trọng đại, và các cuộc họp quan trọng của chính phủ. Khi mất sức, anh mang quân hàm thượng úy, gia nhập phường bát âm với anh Lễ nhờ bạn bè giới thiệu. Anh Thứ rất thương đứa con gái út, lúc tan đám, anh hay xin nhà chủ gói xôi miếng giò mang về cho nó. Anh bảo: "Từ ngày theo phường con tôi đỏ da thắm thịt, càng nhiều người chết nó sẽ béo lên".
Linh hồn kiêm cán bộ tổ chức phường bát âm tên Tiết, anh có biệt tài thám tử nắm rất chắc lý lịch các gia đình "máu mặt" trong phạm vi 100 cây số. Giàu lâu hay mới phất, địa vị xã hội ra sao, chết vì nguyên do gì? Anh biết tường tận tới đường tơ kẽ tóc. Vốn làm giáo viên giảng dậy môn Tâm Lý, chỉ thoáng dăm câu đôi điều anh đã nắm bắt được tình hình, dù gia đình đang lúc tang gia bối rối.

1. ĐÁM MỐ BỐ ÔNG TỔNG

Nhà ông Tổng cách trung tâm thành phố 20 cây số. Ông tiếp phường bát âm với phong cách xuề xòa: "Tôi không thích ở thành phố dù được phân nhà. Các anh cứ đàn thật lâm ly, mấy cô khóc thuê thì gào cho thật thảm thiết, bao nhiêu tôi cũng chi". Anh Tiết thì thào: "Bố ông ấy chết vì suy nhược thần kinh". Tôi hỏi: "Sao anh biết?". Anh Tiết bảo: "Nhà nhiều của thì lo ngay ngáy ăn không ngon ngủ chẳng yên, chưa biết lúc nào vỡ ổ, ngậm sâm Cao Ly thì cũng giống củ khoai hà.

Cỗ quan tài nằm giữa căn phòng rộng thênh thang, chính giữa bàn thờ là trầm hương tỏa khói. Phường bát âm ngồi cạnh linh cữu trên chiếc chiếu Nga Sơn. Rượu ngoại, thuốc lá ba số 5 cứ hết lại được tiếp. Tôi xả láng trong lúc nghỉ, anh Lễ mắt trước mắt sau rút trộm thuốc lá, còn anh Tiết ngang nhiên cầm chai rượu tuồn vào túi, miệng lẩm bẩm: "Mang ra chợ Hàng Da cũng xấp xỉ 2 chỉ". Anh Thứ lầu bầu: "Tụi mình giống con kền kền chuyên ăn thịt xác chết". Anh Thức (người đánh trống trong phường) bảo: "Đời là mấy tí, chẳng mấy khi trấn lột các ông quan hợp pháp".
Tôi ngồi đàn như kẻ vô hồn, nhìn mấy ngọn nến chập chờn trên nắp quan tài. Ai cũng đều kết thúc tại vị trí này, con người sinh ra, sướng khổ, vinh quang, quyền lực hay nghèo hèn khốn khó đều giống nhau. Cuộc đời thật tạm bợ, thần chết cào bằng tất cả...
....Tiếng người khóc thuê lên bổng xuống trầm, nghẹn ngào, khắc khoải:
Con yêu bố/Hiếu với bố như hiếu với dân...
Ông Tổng nói với phường bát âm: "Lời bài khóc do tôi sáng tác, các anh thấy trong đó vừa mang tình văn học lại không mất quan điểm. Anh Lễ bảo: "Tuyệt vời, bác có khả năng duy mỹ". Ông Tổng nói: "Duy vật chứ!". Anh Tiết góp vào: "Cả hai!". Ngoài ra nó còn mang nhạc tính. Ông Tổng xua tay: "Các anh nói hơi khó hiểu, mặc dù tôi biết là lời khen". À! Khi khách tới đông nhờ mấy anh chơi bản nhạc "Diệt Phát Xít" cho không khí thêm hùng tráng.
- Vâng! Phường chúng tôi lúc nào cũng sẵn sàng - anh Thứ bảo.

Tiếng xe, tiếng người ồn ào...
- Dạ! Mời các quý vị... Quý hóa quá!... Ông cụ nhà tôi chắc mát lòng mát dạ...
- Cụ "đi" từ lúc nào?
- Hôm qua, lúc chính ngọ...
- Thủ trưởng yên tâm, em sẽ cho đăng trên báo, em tạm mượn bức ảnh cụ nhà, in vào mục chia buồn để thêm phần trang trọng...
- Hết bao nhiêu?
- Em ủng hộ vô tư coi như con cháu trong nhà tiền nong làm gì, nếu được chỉ xin thủ trưởng cái chữ ký vào bản hợp đồng chuyển nhượng...
- Cứ từ từ, đợi qua ngày mở cửa mả. Có quen ai bên tờ "Thi văn" không?
- Thằng bạn em phụ trách phần biên tập thơ của tạp chí...
- Tốt! Cậu nhờ anh ta làm bài thơ ca ngợi ông cụ, tôi sẽ tóm tắt quá trình quê quán, đức độ cụ nhà...
- Tưởng gì chứ việc đó thằng em làm một phát ăn ngay...
Kìn kìn vòng hoa các cơ quan đoàn thể từ thấp tới cao đề hàng chữ Kính viếng... Vô cùng thương tiếc... Cỗ bàn được bày ra, nếu vắng những người khóc thuê và tiếng nhạc nỉ non của phường bát âm rất dễ lầm đây là đám cưới. Khách, chủ đều tươi cười nâng ly chúc tụng nhau. Vợ ông chủ tich nói: "Đám nhà tôi có vui không quý vị?".
- Vui, vui lắm, còn hơn cả tết. Cũng nhờ cụ qua đời anh em chúng ta mới được hân hạnh gặp nhau đông đủ như ngày hôm nay.
- Mời anh em nhạc sĩ ngừng tay xơi bữa cơm dưa muối - ông Tổng nói với phường bát âm...
Nhìn các món trên bàn, anh Tiết bảo: "Dưa muối kiểu này còn hơn thịt cá nhà tôi". Anh Thứ nói: "Thịnh soạn như vậy là con cháu hiếu thảo lắm!". Anh Lễ hỏi: "Hết khoảng mấy cây hở các huynh?" Tôi bảo: "Không liên quan gì đến chúng ta, mấy cây cũng vậy." Xin mời các đại sư huynh khai chiến với đĩa thịt gà - nào nâng đũa!
Ông Tổng nói với thực khách: "Làng tôi sinh nhiều anh hùng, ngay đầu làng dựng đền thờ vị thành hoàng có tài đánh giặc..."
- Chắc thành hoàng đem lại ấm no cho toàn dân? Ai đó hỏi ông chủ tịch.
- Làng tôi vẫn nghèo nhưng giàu lòng yêu nước.
Đám kết thúc. Ông Tổng cùng vợ tiếp phường bát âm vào buổi chiều ngày hôm sau:
- Cám ơn các anh, ông quay sang hỏi vợ: "Thế nào?"
"Lãi mình ạ! Tiền phúng viếng gần tỉ, chưa kể đồ mừng." - Vợ ông trả lời.
- Vậy bồi dưỡng thêm cho phường bát âm mỗi người 2 triệu...

 Trên đường về anh Tiết bảo: "Cứ đà này, tôi chỉ mong các bậc giàu tiền lần lượt quy tiên." Anh Thứ thì nói (sau khi đếm tiền): "Cái chết của các bậc quyền quý lợi nhiều hơn hại, nó đem lại cho chúng ta nguồn sống, nó giúp chúng ta tồn tại và nếu chúng ta sống mạnh sống hùng thì cả dân tộc hồng hào. Khuôn mặt xanh xao truyền thống sẽ đổi màu, dạ dày chẳng còn sôi réo đòi báo động.
Tôi bảo: "Có nghĩa chiến tranh hết đe dọa". Anh Thứ gắt: "Tầm bậy! Giống người khi đủ ăn rồi họ lại đòi hỏi nhu cầu khác". Tôi hỏi: "Nhu cầu gì?" Anh Tiết nói: "Mày chỉ đáng ăn cứt khi hỏi câu này". Anh Lễ cười: "Nếu vậy thì tổ quốc dấu yêu hết cả cứt vì rất nhiều thằng hỏi như nó..."

2. ĐÁM MA BỐ ÔNG X

X - trẻ trung, vẻ mặt đa mưu. Không hổ danh "hậu sinh khả úy", vợ con rồi X vẫn ngủ thêm với nhiều cô gái qua các cuộc tình đã đóng bảo hiểm. Điều đó chứng tỏ X sòng phẳng, thận trọng và thấp thoáng nhân tính. X nói với phường bát âm: "Tôi cần các anh". Anh Thứ hỏi: "Chúng tôi phải làm gi?". X nói: "Yêu cầu nét mặt biểu hiện sự đau thương tới tột cùng". Anh Lễ hỏi: "Giá cho sự đau thương là bao nhiêu?" X trả lời: "50 triệu?" Tôi nói: "Khi nhạc sĩ phải đóng vai kịch sĩ cũng chẳng mấy dễ dàng, xin anh 10 triệu mỗi người". X trả lời: "OK!".
Anh Tiết nói với tôi: "Mày đã bắt đầu biết cách nâng cao giá trị tập thể, tao kiêu hãnh vì mày, chúng ta không thể sống theo kiều bầy đàn nguyên thủy, một cộng đồng có sức sống mạnh mẽ đòi hỏi tính liên kết bất vụ lợi. Hôm nay, trước linh hồn bậc cao niên khả kính tao xin thề, thương mày nhiều hơn nữa và thực hiện tốt chiến thuật "kẻ tung người hứng". Anh Thứ bảo: "Hoan hô các Khanh! Vương quốc sẽ hùng mạnh, ngày mai Trẫm khao thưởng tất cả bữa lẩu dê ở phố Lê Duẩn". Anh Lễ bảo: "Món dái dê hấp cách thủy rất tuyệt. Tôi nói: "Hôi bỏ mẹ!". Anh Thứ bảo: "Vấn đề này mày vẫn còn đần độn, tao sẽ dậy dỗ mày có cái nhìn mang tính khoa học, tính triết lý Phương Đông và nhân bản trước những món ăn được chế tác từ bộ phận sinh dục, nó huyền bí, cao cả, thiêng liêng... Anh Tiết nói: "Chưa đủ, còn phảng phất mùi thiền".

 Đám ma bố ông X không ồn ào, người trong nhà nói nhỏ với nhau tựa tiếng khóc thút thít, khung cảnh lạnh lẽo gây cảm giác rờn rợn. Anh Thức ngừng tay trống lí nhí: Tao thấy giống như là chuyện Liêu Trai. Người đàn bà phụ trách công việc tiếp rượu, thuốc cho phường bát âm còn trẻ, vành khăn tang chít hờ hững ngang đầu làm tăng thêm nét đẹp quý phái, bộ tang lễ màu trắng mỏng dính như váy ngủ để lộ thân hình hoa hậu. Anh Tiết bảo: "Cô bồ ruột của cái ông đang nằm trong quan tài". Anh Lễ nói: Kiểu "già non ngãi non vợ chồng". Anh Thứ bảo: "Nhìn bộ đồ tang phủ trên mình người đẹp khiến chim tôi cứng ngắc, ăn mặc kiều đấy cũng gần giống trần truồng". Anh Tiết nói: "Thôi, xin bố hãy tập trung chơi nhạc.". Tôi hỏi anh Tiết: "Vợ ông ấy không ghen?" Anh Tiết bảo: "Bà khuất núi trước chồng hai tháng, cho nên cô bồ mới ngang nhiên tiếm quyền"...

Tang lễ bố ông X sang trọng xong trang nghiêm, bình dị. Người tinh tế tới dự thấy gần giống một âm mưu khiến họ phải dè dặt, ý tứ. Các món ăn đậm đà bản sắc dân tộc, đồ uống cũng thế, rượu làng Vân thay thế vị trí rượu phương Tây. Từ giàn âm thanh đời mới cứ khoảng nửa tiếng đồng hồ lại phát cuốn băng ghi âm giọng nói bố ông X đọc lời khai mạc buổi hội thảo mang chủ đề "Bàn về văn hoá tang lễ". Anh Thức bảo: "Đám này phường mình nhàn hạ". Tôi nói: "Sự có mặt của phường bát âm chỉ mang giá trị vật trang sức". Anh Thứ bảo: "Thôi đi các bố! Tôi chỉ quan tâm mấy tờ giấy có mệnh giá cao... Tôi nói: "Giọng nói người chết nghe khá hào hùng, bài diễn văn hay đấy chứ!" Anh Lễ bảo: "Tao nghe thấy giống kiểu quảng cáo thuốc chữa hôi nách, sâu răng, hắc lào, bệnh lậu của gánh thuốc " Sơn Đông mãi võ" ".

Đêm rằm. Tôi không ngủ mà đi dạo quanh khu vườn nhà ông X. Trăng sáng quá, các anh trong phường bát âm chắc đã ngủ ngon, nhìn trăng, nhìn cảnh vật tôi bỗng nhớ tới hai câu thơ của một thi sĩ nhà quê:
...Đêm nay mới thật là đêm
Ai đem trăng sáng vãi ngang vườn chè...

Vườn nhà ông X không có chè, toàn cây ăn quả, chậu cảnh. Bóng ai mặc bộ đồ trắng thoáng hiện. Ma! Tôi sởn gai ốc, xong không phải, đó là cô bồ ruột của bố ông X (hiện đang nằm trong quan tài). Cô không hiện diện một mình, ông X đứng cạnh...
Tiếng ông X: "Anh phải có trách nhiệm thừa kế những gì bố anh để lại, giờ đây chúng mình không phải lén lút như trước". Giọng cô gái: "Bố con nhà anh giống hệt nhau". Ông X hỏi: "Anh với bố, ai làm cho em sướng nhiều?" Cô gái bảo: "Anh hùng hổ nghiến ngấu, bố anh từ tốn dẻo dai, ai cũng làm em thích..."

 Anh Lễ nói (ở quán lẩu dê trên đường Lê Duẩn): "Món dái dê hấp cách thủy thật tuyệt!". Anh Thứ bảo: "Vừa có hợp đồng. Ngày mai phường mình chơi nhạc cho đám ma con chó nhà một đại gia mua bán bất động sản, Các khanh nghĩ thể nào?" Anh Tiết trả lời: "Người hay súc vật đều giống nhau thôi không có gì phải băn khoăn...".

Thành phố lên đèn, tôi vật vờ vô định thoáng nghe bên tai tiếng dương cầm giai điệu bản "Giao hưởng số chin, cung rê thứ" của L.V. Beethoven mà tôi học ngày nào.

Hiện tại, tôi chơi nhạc đám ma. Cái chết - quy luật tất yếu giúp tôi tồn tại. Các giá trị nghệ thuật cao quý chỉ còn là hoài niệm!

Khi tôi lên đồn biên phòng Tà Sửa nhận công tác, anh Huy trưởng phòng cán bộ nói nửa đùa nửa thật: con gái vùng ấy đẹp lắm toàn cởi truồng tắm suối. Có ra ngắm thì phải “bí mật áp sát”, bị phát hiện là mang tiếng sĩ quan biên phòng đó. 

Tôi là dân thành phố. Đây là lần đầu tiên lên rừng sau mấy năm học trường sĩ quan biên phòng. Có thể, tôi bị ảnh hưởng những câu chuyện phiêu lưu, những bộ phim lính biên phòng phi trên mình ngựa đánh nhau với bọn phỉ.

Anh Tài trưởng đồn nói với tôi: nhiệm vụ chính của đơn vị là đón lõng bắt bọn buôn thuốc phiện tử bên kia biên giới. Lúc trước cũng có mấy toán cướp nhưng giờ “rửa tay gác kiếm” rồi. Hôm nào tớ sẽ dẫn cậu tới nhà một tay giang hồ khét tiếng có cô con gái đẹp nhất vùng này. Tên em ấy là A Sao hiện là giáo viên cấp một.

Tôi hay tới nhà A Sao nói chuyện với bố của em. Ông lầm lì ít nói, khuôn mặt còn hằn vết tát của gấu ngựa. Mấy người trong bản kể với tôi trận hỗn chiến của ông, con gấu trước lúc chết tung ra cú đánh cuối cùng sượt qua mặt để lại vết sẹo dài.

Ông kể tôi nghe những trận đánh với bọn phỉ, ông nói: tôi không cần cái bộ đội biên phòng. Tôi thách thằng cầm đầu đấu võ với tôi, ai thằng người thua phải nghe. Yêu cầu của tôi là chúng mày bỏ vũ khí làm ăn lương thiện, còn tao thua cả nương vườn, trâu bò và ngôi nhà sàn đẹp nhất vùng thuộc về chúng mày. 

Bọn phỉ sau bỏ nghề cướp bóc làm dân thiện lương. Tôi được cán bộ tặng bằng khen nhưng nói: bác anh hùng cá nhân, không tốt lắm. Thế là thế nào, khen, rồi lại chê? Ông lẩm bẩm hỏi tôi.

Một câu hỏi mà thời điểm ấy tôi không biết cách trả lời.

A Sao đẹp, rất đẹp, mắt như nai rừng ngơ ngơ ngác ngác. Em kể: anh có biết vì sao gọi là đèo gọi mẹ không? Tôi lắc đầu không nói được vì đang nhai miếng thịt trâu hong gác bếp. A Sao nói tiếp: ngày xưa đói kém, cướp bóc. Có mấy đứa trẻ lạc mẹ đi qua đèo cứ gọi mẹ ơi rồi chết. Tiếng gọi ám vào vách đá. Mùa đông, cuối tháng vách đá lại vọng về tiếng gọi mẹ. Rồi có lúc anh sẽ được nghe.

Anh Nùng đồn phó phụ trách chính trị bảo với tôi: mày nhìn ngực và dáng con A Sao kìa. Loại hoa hậu chưa là cái gì. Tao không cần phong quân hàm cấp tướng, chỉ cần ngủ với nó một đêm thôi là mãn nguyện rồi.

Hồi đó, tôi rất giận và khinh anh. Thấy anh bệnh hoạn, dung tục, đểu cáng mà sao lại phụ trách chính trị được nhỉ? Sau này đọc nhiều sách về tâm lý, phân tâm học...tôi mới biết người như anh không phải của hiếm.

A Sao kể cho tôi nghe về giấc mơ mà em hay gặp. Trong giấc mơ em thấy một chàng trai cưỡi con ngựa trắng đi dọc bờ suối hái hoa cho em. Một cơn lũ tràn qua, em chỉ kịp cầm lấy bó hoa thì nước cuốn trôi.

Khi tỉnh dậy, tay em vẫn cầm hoa, con ngựa đứng cạnh nhưng không thấy anh ấy đâu. Chỉ biết anh là người cứu em. Em gọi, em gào, vách núi lại vọng về tiếng kêu của những oan hồn trẻ thơ gọi mẹ. Như thế là thế nào anh nhỉ?

*****************

.... Anh Nùng nói: mày thấy mấy cái quần lót của các cô giáo ở dây phơi không? Thêu thùa hẳn hoi. Tao thấy lạc quan về cuộc “cách mạng nội y” này. Vẻ đẹp tiềm tàng ở bên trong, nó văn minh, ánh sáng khai hóa của nền văn minh đô thị đã tới vùng cao

 Văn minh muôn năm! Đả đảo lạc hậu.

 ...Anh Nùng nói với tôi bên đống lửa đốt trong sân trường đêm kết nghĩa đồn biên phòng chúng tôi với các giáo viên trường của A Sao câu nói ấy.

 Tôi ôm đàn hát:

...”Người yêu ơi mình sắp xa rồi/chân bước đi lòng thấy nao nao/rừng biên cương gọi đón bao chàng/làm trai ngại chi sương gió/ này người yêu ơi hãy giữ lấy lời/ đừng nhìn chung một ánh trăng đầy/ đừng nghĩ tới ai ngoài anh yêu nhé...”

A Sao bó gối ngồi, ý tứ kéo váy xuống tận mắt cá chân. Em vừa nghe tôi hát vừa ném những thanh củi nhỏ vào đống lửa. Em nói: em đã yêu ai là yêu suốt đời cho dù người đó phụ em. Tôi bảo: mù quáng, việc gì phải thế.

 A Sao nhìn tôi, nhìn thẳng như tia nắng ban mai không hề bị gẫy. Như thế mới là yêu anh ạ. Em vẫn mơ chàng trai cưỡi ngựa trắng hái hoa tặng em rồi bị lũ cuốn trôi. A Sao nói. 

 Đột nhiên em hỏi: anh có nhớ con chó Gió nhà em không? Nhớ chứ. Nó là giống lai Béc Giê với sói rừng. Khôn, dũng mãnh và trung thành. Nó chết để cứu bố em trong một trận giao tranh với bọn phỉ.

 Em cũng sẽ trung thành, chung thủy như nó với người em yêu.

 Tôi định nói em mơ mộng quá. Nhưng thôi, nói làm gì. Có thể em sẽ gặp một thằng Sở Khanh, rồi em sẽ tỉnh ra và cười vào tình yêu của chính mình. Tôi thầm nghĩ như vậy, mong như vậy. Tôi là người độc ác.

....Anh Nùng lầu bầu: đừng bao giờ chúc tao ngủ ngon. Chỉ cái gì cho vào mồm được mới là ngon. Ngủ với A Sao mới là ngon, là sướng. Dân thành phố nhà mày không thực tế, phức tạp, kiểu cách quá.

*********

Hơn mười năm sau tôi đi công tác qua vùng này. Mọi sự đã thay đổi, đồn biên phòng và trường của A Sao đã thành ngôi nhà tầng khang trang. Điện đã phủ vào từng bản nhỏ.

 Tôi ngồi với bố A Sao nghe ông kể A Sao cứu học sinh khi trường bị lũ quét. Mấy ngày sau mới tìm được xác A Sao...

 Tôi chợt hỏi: tay em ấy có cầm hoa không bác? Ông ngạc nhiên nhìn tôi hỏi lại: sao cậu biết.

 Tôi tu hết bát rượu ngô rồi nói: cháu nghĩ là như vậy. Tôi còn định nói thêm: con gái bác chết như vậy còn hạnh phúc với giấc mơ của mình. Cuộc đời rất xấu xí bác ạ. Nhưng tôi không nói.

Nửa đêm hôm đó trời mưa rất to. Tôi nghe tiếng bên ngoài như tiếng trẻ con gọi mẹ. Khắc khoải, day dứt, đau đớn, thiết tha.

 Tôi hình dung A Sao đang ở đó an ủi vong linh những đứa trẻ thơ trên đèo Gọi Mẹ.

    …Rồi tôi chợt nhớ lúc ngồi trên xe. Tôi thấy một con ngựa trắng không người cưỡi đang bình yên gặm cỏ dưới chân đèo.

CHIẾN TRANH

Mắt con hỏi 

Ba ơi! Sao con người phải bắn giết nhau?

Con chỉ muốn chiến tranh là trận giả

Ba nói: nhân danh lòng ái quốc

Mẹ hỏi tôi?

Sao hai đứa con của mẹ lại bắn nhau

Con nói: nhân danh chủ nghĩa

Mẹ thở dài sao chúng mày ác vậy

Người tôi yêu là nhà thơ

Sao anh mãi viết những bài thơ xương tan máu chảy

Chiến tranh không thi vị

Chúng mình khỏa thân và đánh trận trên giường

Những câu hỏi mà tôi khó trả lời

Cho tới đêm khi qua nhịp cầu chia đôi bờ vĩ tuyến

Tôi quỳ xuống dưới chân thành Quảng Trị

Thắp một nén thơ chia sẻ hai bờ

Những câu hỏi về chiến tranh đau hơn vết đạn bắn vào tim

Tôi bất lực thở dài câm chẳng nói

Để liền mạch của truyện, tôi post lại phần 1 và tiếp phần 2 để các bạn đọc không bị ngắt quãng.

Tôi có ba người bạn. Tôi yêu chúng và cũng thương cảm lắm nên mới viết về chúng. Câu chuyện chắp vá, vụng dại, còn mạch văn lúc tắc lúc thông y hệt cuộc đời mà chúng ta đang sống.

1/ THẰNG LIÊM

Thằng Liêm – kỹ sư chế tạo máy. Tôi không rõ nó có giỏi về chuyên môn hay không? Chỉ biết, nó hết sức vụng về khi chữa xe máy, dù là thay dầu.

Vợ nó là bác sĩ nha khoa. Tôi chắc, vợ nó giỏi chuyên môn.

Hồi mới yêu nhau chúng nó tới nhà, khi thấy tôi toác cái mồm cá ngão ra cười, vợ nó nhổm dậy nhìn vào miệng tôi và nói: anh bị sâu chiếc răng hàm thứ ba. Giỏi quá chứ còn gì! Tốc độ mở và khép miệng e rằng chỉ kém tốc độ ánh sáng, tốc độ âm thanh…thế mà nó phát hiện chính xác dù chỉ thoáng nhìn.

Lấy nhau được hai năm, chúng sinh con. Thằng bé nom giống người ngoài hành tinh xuống thăm trái đất trong các bộ phim khoa học viễn tưởng. Dị nhân này lặng lẽ âm thầm nhìn mọi người bằng con mắt thám tử. Thứ nó thích ăn nhất là thuốc đánh răng, thích chơi với gián và khi khách ra về bao giờ cũng đòi khám túi. Chỉ lúc ấy nó mới cất tiếng: có ăn cắp gì ở nhà tao không?

Khi tôi phàn nàn, thằng Liêm bảo: đó là dấu hiệu thiên tài. Các nhà hiền triết thời La Mã cổ đại đều vậy cả.

Vợ nó chêm vào: răng thằng nhỏ nhà em tốt lắm, cắn đứt cả dây thép
Tới nước này tôi đành bó tay hàng nhưng cũng cố vớt vát: bạn bố mẹ tới nhà, lúc về lại đòi khám túi, xưng mày tao… Thằng Liêm bào chữa: việc dùng từ không quan trọng. Mày nên gỡ khỏi đầu các quan niệm mắc bệnh giang mai. Nó là mẫu người hiện đại, mẫu người của tương lai. Việc khám túi khách rất tuyệt, xã hội mà tao và mày đang sống nếu không biết nghi ngờ thì tồn tại thế chó nào được! Các bậc lãnh đạo còn thế huống hồ các công dân tí hon.

Nhờ vào vợ, gia đình thằng Liêm sống sung túc. Vợ nó đặc trách việc chữa răng cho cán bộ cấp cao. Vợ nó kể: nhổ, chữa một cái răng cho các cụ, tiền được tặng gia đình em thừa tiêu cả tháng. Chồng em là kỹ sư chế tạo máy, em chỉ mong anh ấy chế tạo được người máy sinh học biết nhổ răng và nói chuyện.

Để làm gì? Tôi hỏi.

Thay thế em và trả lời các câu hỏi.

Các cụ hay hỏi chuyện lắm sao?

Vâng! Ví như…cô đã có chồng chưa? Sao nom người vẫn gọn thế…một ngày cô ăn mấy bữa? Thích ăn gì? Dân chúng có kêu ca chúng tôi không?

Em trả lời: dạ! Cháu có chồng rồi, ngày nào cũng đi bơi nên người gọn vì sợ chồng chê. Ăn ngày ba bữa, thích thịt chó và rượu gạo. Nhân dân chẳng kêu ca gì, họ tin các chú lắm và nói…nước mình thật có phúc khi các chú đề ra đường lối phát triển kinh tế thị trường theo định hướng Xã Hội Chủ Nghĩa…

Chú ấy khuyên em: ăn thịt chó thì tốt, nhưng không nên uống rượu, khi say dễ sa ngã.

Em trả lời: cháu uống với chồng. Nếu không tự chủ nổi thì cũng chằng sao, sa ngã với chồng hoàn toàn không ảnh hưởng tới tiết hạnh. Nghe em nói chú ấy cười: ừ! Sa ngã với chồng chỉ phá vỡ kế hoạch sinh đẻ.. Em trả lời: thưa chú! Có rất nhiều cách tránh thai.

Tôi nói với thằng Liêm: chúng mày thật xứng đôi, chồng kỹ sư, vợ bác sĩ.

Thằng Liêm bảo: trí thức là tầng lớp sinh ra để bị sỉ nhục, đa số điên khùng chứa đầy ẩn ức, là lũ hoạn quan, là thằng hề, thân phận chẳng khác gì con điếm.

Tôi thở dài…

Hãy ký gửi tiếng thở dài của mày cho các cửa hàng bán đồ cũ. Thằng Liêm quăng vào mặt tôi câu đó…

2/ THẰNG CHƯƠNG – NHÀ VĂN

Thằng Chương – nhà văn, bạn của chúng tôi nuôi một con chó.
Con chó này có tài hùng biện mặc dù nó ghẻ lở khắp mình, mắt toét, giun sán luôn lòng thòng sau đít.

Tôi từng thấy nó cất tiếng sủa thuyết phục cả bầy chó. Không rõ nó thuyết phục kiểu gì mà cả lũ kia im tiếng, vẫy đuôi, đưa cặp mắt thán phục nghe nó sủa.

Riêng chủ nó – thằng Chương chẳng thuyết phục được ai. Nó chỉ có tài mê hoặc lũ choai choai chứa chất những tư tưởng nổi loạn, khác người.
Thằng Chương thường tới nhà tôi vào khoảng hai giờ sáng. Từ ngày thân nhau chưa bao giờ nó tới vào ban ngày. Nó luôn xuất hiện trong dáng điệu, tâm trạng của kẻ cô đơn không ai trò chuyện. Ngay cả con chó của nó lúc đó cũng thế, thất thểu, đuôi cụp, mắt nhìn xuống, dường như nó và ông chủ đang nổi tiếng kia gặp phải cơn đại hoạ vừa ở đâu đó trút xuống hai số phận, một chó, môt người.

Tôi bảo với thằng Chương: mày cầm lấy chìa khoá dự phòng của tao. Lúc nào muốn đến thì đến, khi đi nhớ khoá cửa. Đồ ăn, đồ uống tao để trong tủ lạnh cứ tuỳ nghi sử dụng. Đêm hôm khuya khoắt , bố bấm chuông con làm sao ngủ được.

Nó nói: chỉ những thằng đần độn như mày mới ngủ nhiều. Ngủ là chết lâm sàng con ạ!

Tôi hỏi: sao mày không cặp bồ cho đỡ cô đơn. Mấy em sinh viên, một lũ bạn đọc mê mày như điếu đổ?

Nó bào: tao là thầy, là nhà truyền giáo đang giao giảng cho chúng nó một tôn giáo mới. Phải có ranh giới rõ ràng. Mày chưa hiểu về đàn bà, động vật này mưu mô và khó hiểu như triết học.

Tôi ngắt lời: kể cả mẹ mày!

Cũng có thể, nhưng tao không dám kết luận. Bởi mẹ tao mất khi tao chưa đủ trí tuệ để tìm tòi thế giới xung quanh.

Với thằng Chương, tôi hay tranh luận nhiều khi khá căng thẳng. Tôi nói: thơ văn là thế giới ảo, nên lưu ý chân mày đang đi trên mặt đất. Nó trả lời: thế giới ảo ấy chính là cái bóng vĩ đại của cuộc sống. Người viết văn phải biết đưa hai thế giới thật, ảo lên trang sách. Tao không quan niệm thơ văn làm chức năng tô đẹp, nó phải biết phà vỡ, khiêu khích, tuyên chiến với các loại tín điều, để mỗi con người tìm thấy chính mình, từ đấy họ sẽ cải tạo xã hội.

Chẳng lẽ không còn cái đẹp hay sao? Tôi hỏi

Có chứ! Song manh múm thiếu liên kết, bởi vậy sự bất nhân tâm lấn lướt và chiếm thế thượng phong. Tao có thể hoang tưởng, nhưng chẳng ai đánh thuế ước mơ. Ngày nào đó, khi tất cả những điều tốt đẹp quy tụ lại , nó sẽ thiêu cháy mọi thứ rác rưởi trong tâm linh, trong chủ thuyết. Một lớp người mới hình thành, lúc ấy tao sẽ làm thơ và viết chuyện tình… – Nó trả lời.

Cái gì quy tụ sự tốt lành? Tôi vặn.

Tao đang tìm kiếm…

Thằng Chương tới nhà và ra đi lúc nào tôi chẳng biết. Buổi sáng, nhìn đống vỏ bia xếp hàng trên bàn như mấy chú lính mới nhập ngũ, dài hay ngắn là tôi đoán được tâm trạng của nó.

Nó thường viết cho tôi vài dòng trên tờ giấy nhem nhuốc:

…”Thằng đần! Hôm qua tao phát hiện điều này. Các bậc quan chức rất khác người. Họ ăn bằng đít, ỉa bằng mồm và làm tình bằng nghị quyết… Tao hạnh phúc nhất trong những thằng cầm bút. Chúng nó suốt ngày kêu cạn đề tài, tao thì không thế. Chỉ riêng cái sổ hộ khẩu (hiểu theo cách của tao là sổ miệng người) cũng đủ chất liệu cho tao viết tiểu thuyết…”

3/ THẰNG VŨ – SĨ QUAN QUÂN ĐỘI

Tới nhà thằng Vũ, tôi luôn có cảm tưởng lạc vào doanh trại quân đội.
Bố thằng Vũ là Trung tướng – Tư lệnh quân khu. Mẹ nó đeo quân hàm Trung tá quân y. Còn nó, Đại uý – Kỹ sư, binh chủng xe tăng.

Nói doanh trại quân đội cũng chẳng ngoa. Chỉ nhìn dây phơi quần áo sau nhà đã thấy chất lính đậm đặc. quần lót nam, nữ cũng may bằng vải nhà binh. Trong nhà, thùng đựng gạo làm từ hòm tên lửa phòng không tìm nhiệt A72, bình cắm hoa bằng vỏ đạn. vật duy nhất mang tính dân sự là chiếc đàn Piano Yamaha lạc lõng ở góc phòng khách.

Bố thằng Vũ hay kể chuyện chiến đấu, ông nói: thuở trước, khi phá kho thóc của Nhật bác mới 13 tuổi.

Thằng Vũ cười: giống lục lâm thảo khấu trong chuyện Thủy Hử. Âm nhạc thì viết những câu nghe chẳng biết gì về thổ nhưỡng môi trường.
Bó nó hỏi: câu nào?

Câu..: “ruộng đất quê ta không dám nghỉ tới một ngày…”

Bố nó bảo: đó là nói theo nghĩa bóng. Mày ăn nói lung tung phủ nhận quá khứ.

Nếu như thằng Chương làm tôi khổ sờ về tinh thần thì thằng Vũ làm tôi đau đớn về thể xác.

Vào năm cuối tại trường Đại học Quân sự. Một hôm nó tới nhà tôi rủ đi uống rượu nhắm với chân gà nướng. Tôi hơi ngạc nhiên, thằng này mấy khi bia rượu. Hóa ra, đó là cái cớ, nó kể: tao đang yêu một con bé trường nhạc, theo đuổi cả mấy tháng mà không ăn thua. Mày lắm mưu, thử nghĩ xem có cách nào giúp tao…”

Tôi bảo: tốt hơn hết nên quên nó đi và tìm đứa khác, thiếu gì mỹ nữ.
Nó nói: tao không quên được, dù đã lấp chỗ trống mấy đứa cỡ á hậu. Sắp thi tốt nghiệp mà học không vào.

Nghe nó nói, tôi thấy xót xa. Tôi đã từng trải qua tâm trạng như thế. Khác với nó, tôi vượt qua được bẳng công việc và các niềm đam mê khác, cũng có thể tôi là thằng hời hợt.

Tôi bảo: thôi được! Cho tao một ngày suy nghĩ.

Cái mưu tôi bầy (nghĩ lại thật trẻ con). Khi cô bé mà nó đang trồng cây si đi học thêm ngoại ngữ vào ban đêm vừa tan trường, tôi và mấy đứa bạn đóng vai du côn giở trò sàm sỡ.

Thằng Vũ lao lên đánh, nó đấm tôi thật tình như Lục Vân Tiên đánh cướp cứu Nguyệt Nga. Mắt tôi sưng vù phải nằm lì trong nhà nửa tháng sau mới thò mặt ra phố.

Cuối cùng thì thằng Vũ cũng toại nguyện. Cảm kích trước hành vi hiệp sĩ, cô bé trường nhạc giờ là vợ nó. Khi yên bề gia thất, vợ nó bảo với tôi: anh là người viết kịch bản kiêm đạo diễn và diễn viên thuộc loại xoàng, cho nên điện ảnh nhà mình cứ như là hát bội pha chút cải lương, cộng tý kịch nói và múa rối nước. Em biết ngay từ hôm đó, nhưng em xếp nó vào loại phim hoạt họa. Em yêu anh Vũ cũng vì cái tính trẻ con đó. Quý bạn bè anh Vũ vì sự ngây ngô nhưng thật tình, biết hết mình vì bạn.

Khi vợ nó nói, tôi chỉ mong đất nứt ra để có chỗ chui xuống.

Thằng Vũ hay kể với tôi về môi trường nó đang làm việc. Nó bảo: đơn vị tao khối thứ bán ra tiền. Tôi hỏi: ai mà mua xe tăng? Nó nói: nguyên chiếc thì chẳng ai mua, nhưng phá ra từng mảnh thì khối nơi mua. Tao biết có những chiếc xe còn tốt, nhưng cấp trên tạo ra cớ gì đấy nó sẽ biến thành sắt vụn. Còn xăng, dầu…hàng ngàn thứ linh tinh.

Sao mày không lên tiếng?

Nó trả lời: chính vì lên tiếng cho nên tao đeo quân hàm Đại úy hơn 7 năm vẫn chưa lên cấp tá.

Làm sĩ quan thời bình, ai cũng nghĩ chữ thọ to bằng quả núi, nhưng không!

Thằng Vũ bị thương một bên mắt trong cuộc tập trận hiệp đồng binh chủng. Tôi tới viện thăm nó, nghĩ nó buồn, song không phải, nó cười và bảo: bây giờ nhìn đời thấy mờ ào, đẹp thật! Bố thằng Vũ nói: con cứ yên tâm phục vụ trong quân đội. Cuturov, nhà quân sự lỗi lạc của nước Nga cũng bị chột mắt.

Tôi hỏi: tao không hiểu tại sao mày lại chọn con đường binh nghiệp để tiến thân?

Nó trả lời: bố tao ép duyên, tao không hề muốn lấy súng đạn làm vợ.
Vợ thằng Vũ bào: anh Vũ nhà em rất có năng khiếu âm nhạc, nếu anh ấy sáng tác chắc chắn sẽ nổi tiếng. Nhưng đừng sáng tác tụng ca nhé.
Em yên tâm, anh chỉ viết tình ca. Vợ nó cười: thế mà lúc tán em, anh sử dụng biện pháp hết sức võ biền.

Thằng Vũ bảo: con người anh là một khối mâu thuẫn vô cùng lớn..

Bố nó từ nãy yên lặng giờ mới lên tiếng: nếu không có thế hệ già này viến nên những khúc quân hành hùng tráng, thì tụi mày đâu có không gian thanh bình như bây giờ mà ngồi viết tình ca..

Ông lẩm bẩm: lũ trời đánh.

Vợ nó nói: vợ chồng em phải ở riêng thôi, bố suốt ngày nhắc tới các chiến dịch, các trận đánh.

4/ BỆNH ĐIÊN VÀ CÁI CHẾT CỦA BẠN TÔI

 Sinh nhật tôi năm đó chỉ có vợ chồng thằng Liêm.

Chúng tôi ngồi trong quán “”Đồng Quê”” ở ngoại ô thành phố. Quán ngoài vườn, chỉ có tiếng chim và xào xạc gió. Tĩnh lặng, có cảm tưởng cả vùng này chết hết, chỉ mấy đứa chúng tôi còn sống.

Không bao giờ chúng tôi gặp lại thằng Chương nữa. Nó chết trong một vụ tai nạn giao thông khi đi thực tế trên Tây Nguyên.

Tôi nhớ buổi cuối cùng gặp nó. Nó tới nhà tôi vào buổi chiều (một trường hợp ngoại lệ). Nó đi một mình, không thấy con chó có tài hùng biện kè kè bên cạnh. Tôi hỏi: con chó đâu rồi? Thằng Chương trả lời: Nó đã bỏ tao đi theo tiếng gọi tình yêu. Mày thấy chưa? Giống cái có ma lực ghê gớm, nghị lực, thông minh, bản lĩnh, kiêu hãnh…chẳng là gì cả. Cái của nợ xác thịt công phá đến tàn lụi không chỉ riêng con người, mà cả con vật cũng không thoát nổi.

Tôi bảo với nó: đừng triết lý vặt, tao sẽ tìm cho mày con chó khác…
Đêm ấy, hai chúng tôi thức trắng. Tôi “”tổng động viên”” tất cả bia, rượu trong nhà lại còn ra phố mua thêm mấy chai rượu gạo, chẳng đứa nào say.

Tôi không thể nhớ hết thằng Chương nói những gì với tôi, nhưng có câu này thì tôi nhớ nguyên văn:..” bấy lâu nay tao nghiệm ra điều này. Nhân tính của thế hệ mình bị bào mòn rơi vãi mỗi ngày một tí, cho tới khi muốn dùng nó, bỗng giật mình vì thấy chẳng còn được bao nhiêu…”
Mờ sáng, tôi tiễn nó. Nhìn cái dáng đi cứ lao về phía trước, hối hả, vội vã của người ham việc, tôi thấy thương nó hơn bao giờ hết.

Đang sài bước, đột nhiên thằng Chương dừng lại nó nhìn tôi cười và nói: quay vào nhà đi, thằng đần, khi nào tao về sẽ mang cho mày chiếc váy của con gái vùng cao để mày đắp thay chăn.

…Thằng Liêm phá vỡ hồi tưởng của tôi, nó bảo: uống! Ly này cầu nguyện cho linh hồn thằng Chương sớm siêu thoát.

Men rượu ứa ra lạnh từng kẽ ngón tay.

Vợ thằng Liêm nói: Còn ly này cầu mong cho anh Vũ sớm khỏi điên. Tôi hỏi thằng Liêm: mày thấy bệnh tình thằng Vũ có giảm không? Thằng Liêm trả lời: hy vọng là qua khỏi, nó suốt ngày lảm nhảm…hành khúc…tình ca…

Vợ thằng Liêm bỗng hỏi chẳng đâu vào với đâu: liệu người điên có ý thức được mình đang điên không hở hai anh? Thằng Liêm lầu bầu: hỏi vớ hỏi vẩn, làm sao mà ý thức được.

  …Tôi ngửa mặt nhìn trời, những vì sao bắt đầu xuất hiện. Nếu như mỗi người khi chết hóa thân thành một ngôi sao, thì thằng Chương bạn tôi sẽ là ngôi sao nào trên cõi thăm thẳm kia? Nếu điều ấy có, tôi tin, thằng Chương sẽ là ngôi sao cách xa trái đất hàng nghìn năm tốc độ ánh sáng mà những kẻ dung tục như tôi chẳng bao giờ thấy được.

Thiên hạ sao ưa tết?
Hẳn vì mặc áo đẹp
Tớ đây bảo Tết phiền
Ghét!
Tiêu pha thật tốn tiền
Chè chén cứ liên miên
Hết Tết đâm lo sợ
Điên!
Mồng một đi mừng tuổi
Chúc nhau nghe inh ỏi
Toàn câu sáo rác tai
Thôi!
Mừng tuổi đèo phong bao
Năm xu lại một hào
Ai sinh cái lệ đó?
Hao!
Kiết xác như vờ rồi
Còn ngông đốt pháo mãi.
Pháo kêu: Tiền hỡi tiền
Dại!

Sau chiến tranh tất nhiên vẫn có tiếng nổ ví dụ như: Mìn phá đá, bắn tội phạm mang án tử hình, công an bắn kẻ cướp, kẻ cướp bắn công an...nhưng cũng có những tiếng nổ không nằm trong sự liệt kê của các nhà xã hội học.

Tốt nghiệp đại học, tôi về một thị xã nhỏ ở vùng than lớn nhất tổ quốc để có nơi thực thi kiến thức của mình phục vụ nhân dân đất nước ̣̣(điều này thấm vào từ sự giáo dục của nhà trường từ khi còn bé) tôi phải chạy qua biết bao cửa ải, lắt léo khôn lường (sự việc này hoàn toàn không có trong sách vở), trong nghệ thuật ngoại giao, trong đạo đức học, thẩm mỹ học...tôi không muốn kể chi tiết làm gì, bởi nó nhục nhã, cay đắng, bỉ ổi và đê tiện, những điều mà tôi hoàn toàn không muốn, và tôi chắc cũng chẳng công dân nào muốn.

Nhà anh Bảo nằm gần cơ quan. Cuối tuần, tôi hay tới nhà anh nói chuyện lăng nhăng. Anh Bảo làm nghề nổ mìn phá đá, trước là lính đặc công, anh nói: Tôi được mệnh danh vua chất nổ từng phá sập bao nhiêu chiếc cầu, kho tàng thời chiến tranh. Vợ anh tên Thản, làm việc tại khách sạn chuyên gia, anh Bảo lấy vợ muộn, chưa có con, anh nói: Phải chiến thuật lắm tôi mới cưa đổ em nó, lúc xuất ngũ chỉ có mấy bộ quần áo, mũ cối thì bán đứt chiêu đãi bạn bè bữa rượu còm, được cái nhiều huân chương, huy chương, bằng khen. Chị Thản rất quý tôi, chị nói: Chị thương em. Tôi hỏi: Tại sao? Chị tủm tỉm: Vì em đần mà đần và trong sáng từa tựa giống nhau. Anh Bảo gãi tai: Yêu mến ơi! Em toàn đánh tráo khái niệm. Chị Thản nói: Anh chẳng hiểu gì, em lấy anh làm chồng vì yêu sự ngây ngô của anh...Chị tiếp: Đẹp nhất là mắt trẻ con khi đói được mẹ cho bú tí, dịu dàng, mãn nguyện. Anh Bảo nói: Sung sướng nữa, khi anh được thưởng huân chương chắc cũng có đôi mắt như thế. Chị Thản mắng yêu: Thôi, ông nỡm, mắt ông lúc ấy chắc hừng hực khí thế tấn công, đừng so sánh với mắt trẻ sơ sinh, mang tội.(không nói ra song tôi biết hai vợ chồng anh đều mong có con cho bớt phần cô quạnh). Gần nhà anh Bảo có ông Cúc, người Miền Nam tập kết, lấy vợ địa phương. Ông không về quê, khi tôi hỏi thì thở dài: Trong đó chẳng còn ai... Biết chuyện chị Thản bảo: Ông ấy có vợ trước khi ra Bắc, ngại không muốn về. 

*****

Tôi hay đi săn nhím ban đêm với ông Cúc khi những cơn mưa đầu hạ trút nước. Vườn sắn mênh mông nằm kề núi, đây là nơi tung hoành của loài gậm nhấm hôi mùi chuột chù, nhưng thịt trắng thơm như gà mái tơ chưa chung đụng xác thịt với lũ gà trống phóng đãng. Đeo đèn thợ lò trên đầu, hai chúng tôi dò dẫm trên trảng cỏ đẫm nước. Ông Cúc thích dùng CKC, tôi ưa AK điểm xạ ba phát một. Ông Cúc bảo: Chắc cậu chinh chiến nhiều, bắn AK kiểu ấy phải là lính cựu. Tôi trả lời: Cháu học trường dân sự ra, chỉ bắn bia, giờ thì bắn nhím. (Tôi thấy buồn, mới 23 tuổi đầu, có người tưởng là lính cựu chắc mình già lắm). Ông Cúc lại nói: Chưa trận mạc mà bắn như vậy, chứng tỏ cậu có năng khiếu sát thủ. Tôi chữa: Xạ thủ mới đúng. Ông Cúc bảo: Cậu nên chuyển ngành đi học luật vì cậu biết cách cãi.

Tôi và ông Cúc nép mình sau bụi cây, khi mưa nhẹ hạt lũ nhím bắt đầu chui ra khỏi hang chuẩn bị tấn công vào ruộng sắn. Mắt nhím khi bắt đèn đỏ hệt than bếp lò rèn, cứ nhằm vào điểm giữa kéo nhẹ cò súng, quá nửa đêm cũng hơn một tiểu đội nhím nằm gọn trong ba lô. Hồng – con gái ông Cúc vừa tốt nghiệp phổ thông, hình như ông Cúc đang xin việc cho Hồng ở mỏ than Đèo Vàng. Hồng không xinh, nhưng cũng chẳng xấu, ưa việc bếp núc, dịu dàng. Tôi khoái khẩu món thịt nhím om sả do Hồng chế biến. Nhìn tôi ăn, Hồng nói: Anh nhai rau ráu như yêu tinh ăn thịt trẻ con trong chuyện cổ tích, khiếp thật, ai mà dám yêu. Tôi hỏi: Tại sao? Hồng trả lời: Phàm tục! Ông Cúc quệt đũa ngang miệng: Đàn ông phải ăn như hổ. Hồng bảo: Con nhím hiền lành, bắn nó tội nghiệp gây mất cân bằng sinh thái. Ông Cúc ngẩn mặt hỏi lại: Thế nào là mất cân bằng sinh thái? Hồng trả lời: Ba nên đọc thêm sách. Ông Cúc cười: Tao chỉ đọc Duy Vật Biện Chứng, Duy Vật Lịch Sử và Luật Công Đoàn, từng ấy đủ rồi. Tôi bảo: Không có cái nhét vào miệng thì loài người không tồn tại, chúng ta ăn rau, thịt, ngũ cốc, ăn thịt lẫn nhau mới đáng lên án. Hồng hỏi: Thế nào là ăn thịt lẫn nhau? Tôi trả lời: Giống như nhà nước chơi đểu các công ty tư nhân. Hồng thở dài: Nhục nhã và cay đắng quá, khác hoàn toàn với sách vở và trên ti vi. Tôi bảo: Chỉ có đi xin việc mới nhục nhã và cay đắng thôi, còn mọi sự đều là quy luật và đậm đà bản sắc dân tộc. Ông Cúc hỏi: Dân tộc nào? Tôi trả lời: Dạ thưa bác, dân tộc Kinh. 

*****

Tôi yêu Hồng lúc nào chẳng biết, không tỏ tình, không tặng hoa mà đè Hồng ra nghiến ngấu trong bếp khi Hồng đang nấu cám lợn. Lúc ấy, đã nửa đêm, Hồng ôm tôi thút thít: Em sợ có chửa. Tôi nói: Yên tâm, anh xuất tinh ra ngoài. Hồng hỏi: Anh có cưới em không? Tôi trả lời: Đợi lúc nào anh được tăng lương. Hồng ngập ngừng: Có lâu không anh? Tôi bảo: Điều này phụ thuộc vào sự thỏa hiệp của anh đối với cấp trên, phải biết im lặng, biết hèn và cộng thêm tố chất lưu manh, càng vô học càng tốt. Hồng nói: Em nổi hết gai ốc. Ông Cúc hình như biết chuyện, cũng chẳng ủng hộ hay phản đối, chỉ xa xôi: Chồng kỹ sư, vợ công nhân đó là sự liên minh giữa trí thức và người lao động. Giai cấp công nhân luôn làm đầu tầu trong gia đình, ngoài xã hội cũng vậy. 

*****

Phó Giám Đốc phụ trách kỹ thuật gọi điện cho tôi: Tối nay chiêu đãi chuyên gia Hàn Quốc tại nhà hàng “Biển Đông” vào lúc mười chín giờ ba mươi. Tôi sẽ cho xe tới đón cậu. 

Nhà Hàng “Biển Đông” sang nhất thị xã, chiêu đãi viên cô nào cô nấy đẹp như tiên giáng trần, nói tiếng Anh trơn tru phát âm đúng giọng London, mấy anh bảo vệ giỏi võ Karate và KungFu. Xe vừa tới nơi, ông chủ quán xăng xái: Mời quý khách vào đây. Gian trong cùng kín đáo, ấm cúng, đèn mầu hồng, máy điều hòa nhiệt độ chạy rất êm, văng vẳng khúc tam tấu soạn cho Piano của Mozart, khăn bàn trắng tinh, thìa nĩa nạm bạc, ly cốc pha lê Pháp. Ông chuyên gia Hàn Quốc nom giống vị Chủ Tịch đã quá cố ở Bắc Triều Tiên. Ông tự giới thiệu: Tên tôi là Kim Young Sam, trước từng tham chiến tại Bình Định Miền Nam Việt Nam. Khai vị bằng rượu rắn, con Hổ Mang trong tay người hầu bàn ngoe nguẩy đuôi, đường dao cứa nhẹ ngang cổ máu phụt ra có vòi xói vào từng ly rượu nếp. Ông chuyên gia Hàn Quốc nói: Món này tuyệt vời, người cắt cổ rắn như một nghệ sĩ không giọt máu nào rơi ra ngoài. Phó Giám Đốc lên tiếng: Sẽ còn nhiều bất ngờ cho ngài. Giám Đốc tiếp lời: Đất nước tôi có rất nhiều điều kỳ diệu ̣(Tôi dịch nhanh các mẩu đối thoại và không quên uống cạn ly rượu pha máu rắn)...Món chim sẻ nướng tẩm ngũ vị hương được bưng ra cùng lúc với đĩa thịt nai xào lăn, kèm theo mâm tôm hùm, hào sống và lỉnh kỉnh một đống gia vị. Tôi cắm đầu vào ăn, kệ cho mọi người uống rượu khui bia. Phó Giám Đốc vuốt má bẹo cằm cô phục vụ, giọng líu ríu: Thơm! Cho tụi anh bao tử lợn rừng tiềm thuốc bắc. Ông chuyên gia Hàn Quốc gọi thêm két bia, một chai nếp cẩm: Tôi chỉ thích rượu gạo, ông giải thích. Giám Đốc nói như quát: Mở băng nhạc nào “bốc bốc” vào. Thơm nḥẹ nhàng: Thưa anh, đây là những bản nhạc cổ điển nổi tiếng của các nhạc sĩ lừng danh như Chopin, Mozart, J.S. Bach...Giám Đốc nói: Cả ba ông này là người Nga tôi không thích nghe, chỉ có nhạc Mỹ mới hấp dẫn, em gọi thêm mấy cô vào đây uống với bọn anh cho vụi, anh sẽ bao trọn gói. Bầy tiên nữ mặc váy ngắn ùa vào bá vai bá cổ các vị khách, họ gắp thức ăn đút vào miệng nhau nom thật tình tứ. Ngồi trên đùi tôi là cô gái trạc mười tám, đôi mươi. Cô áp sát đôi vú mềm nhẽo õng ẹo: Em mớm cho anh ăn nhé. Tôi trả lời: Cám ơn, răng tôi còn chắc. Vẫn đủ tỉnh táo quan sát bàn tiệc, tôi thấy tay của Giám Đốc luồn vào váy Thơm. Phó Giám Đốc đang “Bóp đất nặn tượng” trên ngực cô gái ngồi cạnh. Ông chuyên gia Hàn Quốc quỳ xuống vùi đầu vào háng một cô khác. Tôi cứ ăn, mặc kệ sự đời, ăn ráo riết, món nào ngon là gắp, tôi mong mình có được dạ dầy của cá voi và sự dũng mãnh của hổ báo vào giây phút này, mấy khi... Hai két bia hết sạch, rượu cũng thế, Phó Giám Đốc gọi: Cho thêm hai két nữa, và rượu nếp cho đối tác Hàn Quốc. Giám Đốc phấn khích: Cứ uống cho đã, khỏi sợ say, ai nôn cứ việc nôn, đã có cháo yến và súp vi cá giã rượu. Đến lúc cả ba ông “ Cho chó ăn chè”, họ nôn thốc lên bàn, tôi phải cố kìm nếu không cũng cho ra sản phẩm vì cái mùi hết sức khó chịu... Ba anh say rồi, để em lấy khăn ướp lạnh lau mặt cho – Thơm nói. Khỏi! Giám Đốc bảo, rồi tiếp: Nếu các em ăn hết chỗ bọn anh nôn ra, anh sẽ cho mỗi em ba trăm Dolars. Tôi ngỡ ngàng vì cái sự thách đố, cả triệu Dolars thì cũng chẳng dám. Đã thế, tôi phải dịch lại cho ông chuyên gia Hàn Quốc biết được nội dung sự thách đố này theo lệnh của Giám Đốc. Cô gái ngồi gần tôi nhấp nhổm mắt lòe lên ánh đỏ (y hệt mắt nhím khi bắt đèn). Chỉ một thoáng lưỡng lự, các cô tiếp viên cúi xuống, húp, nuốt, liếm hối hả và tốc độ còn nhanh hơn khi tôi ăn món thịt nhím om sả mà Hồng thường chế biến. Ông Kim Young Sam vừa cười, vừa nói: Quả như Giám Đốc của ông nói lúc đầu, đất nước này thật lắm điều kỳ diệu. Tôi lảng sang chuyện khác để kìm lại sự nhục nhã, uất ức: Tôi muốn rủ ngài đi săn nhím, Thịt loài gậm nhấm này tuyệt vời khi nấu với sả. Mắt ông ta sáng lên: Tôi rất thích săn bắn, tuần sau được không? Tôi trả lời: Vâng! Tuần sau. 

*****

Bụng chị Thản đã to, anh Bảo vui lắm, anh nói: Bốn nhăm tuổi tớ mới chuẩn bị được làm bố. Tôi hỏi: Anh thích con trai hay con gái? Anh cười khì khì: Đầu gái, thứ là trai để nối dõi tông đường. Chị Thản lườm anh: Đẻ một đứa thôi, nhà mình nghèo lấy gì mà nuôi. Anh Bảo nói: Vùng than được mệnh danh là:”Vàng đen của tổ quốc”, thời đổi mới công nghiệp sẽ phát triển lo gì công ăn việc làm. Chị Thản gắt: Chờ đấy, vàng đâu chẳng thấy, chỉ hít bụi than lỗ mũi thọc tay vào đen sì... Đúng hẹn, tôi và ông Kim Young Sam đi săn nhím. Trời mưa mỏng, cuối hè hiếm có những cơn mưu dữ dội, lũ nhím có vẻ lười biếng trong việc kiếm ăn, chúng ít ra khỏi hang, quá nửa đêm mới hạ được một con, bù lại đó là con nhím quái dị lông đỏ au. Ông Kim nói: Điềm gở, theo quan niệm dân tộc tôi, đây là nhím chúa, cái chết của nó báo hiệu sự bất hạnh...Chợt vang trong đêm tiếng nổ dữ dội không bình thường như tiếng mìn phá đá, âm thanh lay động những hạt mưa bám trên lá rơi lọt vào cổ khiến tôi rùng mình.

Tôi về nhà lúc ba giờ sáng, mệt mỏi rã rời tưởng ngủ được ngay nhưng trằn trọc mãi, cảm giác bất an từ khi nghe tiếng nổ...con nhím lông đỏ au...lời ông Kim về điềm gở cứ ám ảnh. Sáu giờ sáng ông Cúc tới phòng tôi, mặt tái xanh, miệng lắp bắp: Vợ chồng anh Bảo chết rồi. Ông kể:..

Chị Thản trở dạ, anh Bảo và ông đưa chị vào bệnh viện huyện. Chị Thản tuổi cao nên đẻ khó phải mổ mới bảo đảm tính mạng cho chị và đứa con. Bác sĩ phụ trách khoa sản yêu cầu phải có số tiền hai triệu vì phải tiếp máu. Tôi và anh Bảo cuống lên chạy về nhà, tôi lục vét được một triệu, anh Bảo “tổng động viên” túi trên, túi dưới gộp lại vẫn không đủ. Năn nỉ mãi gã bác sĩ vẫn lắc đầu quầy quậy...Thế là... Khi người hộ lý báo tin chị Thản đã tắt thở, cứ ngỡ anh Bảo phải lồng lên, nhưng không, mắt anh khô khốc, anh nói với bác sĩ: Cho tôi vào nhìn mặt vợ lần cuối. Trên đường về anh nói: Sẽ có trận đánh cuối cùng sau chiến tranh. Tôi ngắt lời ông Cúc: Bác chẳng nhạy cảm chút nào. Ông Cúc kể tiếp: Theo sự phán đoán của mọi người, anh Bảo buộc thuốc nổ vào người lao vào phòng gã bác sĩ và điểm hỏa, anh ấy từng được mệnh danh là vua chất nổ mà.

Thảo nào! Vào thời điểm ấy ̣(khi cùng ông Kim Young Sam đi săn nhím) tôi đã nghe thấy tiếng nổ dữ dội. Anh Bảo và chị Thản ơi! Hai triệu, không bằng số tiền ông Giám Đốc trả cho cô phục vụ ăn hết mọi thứ ̣nôn ra trong nhà hàng Biển Đông ( Tôi muốn hét lên nhưng cổ họng tắt nghẹn). 

*****

Ông Cúc mếu máo: Cái Hồng theo bạn bè buôn mắt mèo sang Trung Quốc, con ơi! (lần đầu tiên ông gọi tôi bằng con). Hai tuần rồi không thấy nó về, ba nhờ con tìm cái Hồng dùm. 

Tôi đi, rừng bạt ngàn, thị xã vùng than lùi sau lưng, biển không còn nữa, tiếng con nai gọi cái nghe thiết tha, buồn bã. Hồng em ở đâu? Tôi thì thầm, nước suối trong lạnh ngắt khi lội qua. Tôi tin sẽ gặp em, sẽ không có điều gì tồi tệ xẩy ra. Bởi lẽ niềm tin, hy vọng của con người vô cùng lớn, ch̉ỉ cần căn cứ vào số lượng phát hành tiêu thụ xổ số, đánh số đề trên khắp các hang cùng ngõ hẻm ở xứ sở tôi thì hiểu ngay, khỏi cần phải bàn cãi.

Chùa Yên Lạc, phủ Khoái Châu,
(Tên sao khéo đặt nên câu hữu tình!)
Có bà sư trẻ xinh xinh,
Tuổi chừng ba chục xuân xanh đang vừa.
Vẻ người bầu bĩnh dễ ưa,
Nõn nà tay ngọc, mởn mơ má hồng.
Tuy duyên lộ vẻ mặn nồng,
Sư bà vẫn muốn hết lòng chân tu.
Nhưng rồi một sáng mùa thu,
Người ta thấy vị ni cô sượng sùng.
Bụng đeo cái trống cà rùng,
Đến nhà thương để tìm phòng khai hoa.
Các ngài Bồ Tát, Thích Ca,
Độ trì phù hộ sư bà trẻ son.
Đẻ ra một cậu sư con,
A di đà Phật! Mẹ tròn con vuông.
Đẻ xong từ giã nhà thương,
Gởi con nhà nước lên đường lại tu.
Dốc lòng tu… hú, tu… mu,
Tại miền khoái lạc, cảnh chùa yên vui.
Phật thương rồi cứ quen mùi,
Sẽ năm một, ba năm đôi xòn xòn.
Sinh năm đẻ bảy sư con,
Càng ngày quả phúc càng tròn hơn xưa.
Ngẫm ngày mùng tám tháng tư,
Bụt còn đẻ, nữa là sư, ngượng gì?...

Làm văn tả người, tôi dốt thảm hại. Năm học lớp bốn cô giáo ra đề bài: “Em hãy tả bạn trưởng lớp…”Tôi tả thế nào mà cuối cùng bạn trưởng lớp xinh xắn lại có: đôi mắt tròn to lông mi cong như đôi mắt con bò nhà bác Thìn…

Tôi hay liên tưởng kỳ quặc giữa chó, mèo, dê, hải cẩu, hà mã…và thấy mỗi người đều có nét của của thú vật và ngược lại thú vật cũng có nét giống người. Tôi tự thấy mình giống con thằn lằn sấm. Đầu bé tẹo không tương xứng với thân hình khổng lồ. (Chắc giống ấy ngu ngốc không kém gì tôi).

Cũng vì vậy, nếu bây giờ phải tả anh Thi tôi đành thúc thủ, mặc dù tính cách dáng điệu của anh tôi nhớ rất rõ. Nếu bắt phải tả, giỏi lắm, tôi chỉ chấm phá được vài nét mơ hồ: khuôn mặt anh góc cạnh gồ ghề. Nhìn vào, người nhìn dễ liên tưởng nó được tạc đẽo từ đá, lạnh lùng, u uất.

Gọi anh Thi là nhà văn, thi sĩ, kịch gia hay là thợ chữa xe đạp cũng được. Anh Thi nổi tiếng từ khi tôi còn mặc quần thủng đít. Tác phẩm của anh được in rất nhiều, vậy mà anh vẫn nghèo, thường xuyên uống chè mậu dịch ăn cơm với cà, thỉnh thoảng mới mua ít cá vụn. Tôi biết lúc đó anh vừa có tiền nhuận bút từ những đứa con tinh thần anh mới bán cho các trại tế bần. Hôm nào rỗi, anh xách thùng đồ nghề ra ngồi chữa xe đạp ngay đầu phố, mắt lơ đãng bần thần.

*** 

Anh Thi nói: Phòng anh chật. Lúc mặc áo giơ tay ra sợ đụng phải người đi qua hành lang, khi anh vào phòng con Thúy Kiều phải ra ngoài vì hết chỗ.

Thúy Kiều là tên con chó anh nuôi đã lâu. Tôi hỏi: Sao anh lấy tên Mỹ Nữ đặt tên cho chó vậy? Anh trả lời: giống chó sống có tình. Đặt tên nó là tên một con người, lại là người đẹp có tiếng trong văn học cổ điển Việt Nam hoàn toàn xứng đáng.

Anh Thi nhiều bạn. Đôi khi có một cô gái xuất hiện đến ăn ở chăm sóc anh giống như bà Sơ làm việc thiện giúp người bị bệnh hủi. Khi con bệnh đã đỡ bà Sơ ra đi cái ào. 

Anh Thi trở thành câu chuyện đàm tiếu cho mọi người quanh đấy. Cô diễn viên điện ảnh đã bốn lần ly dị chồng nói với mẹ tôi: ông khùng, nghèo kiết xác. Con nào lấy ông ấy chỉ có ăn xuông văn thơ. Cô diễn viên ở nhà hát Tuổi Xanh đẹp như nàng Bạch Tuyết trong phim thần thoại. Đi thi hoa hậu mấy lần không đoạt giải vì trả lời các câu hỏi quá kém, ví dụ như hỏi sông Nince bắt nguồn từ đâu? Cô trả lời: bắt nguồn từ châu Âu, đế vào: kịch anh ấy diễn thích lắm vì có nhiều phân cảnh ôm hôn nhau. Nhưng nhìn tác giả chẳng thích chút nào. Ông nghệ sĩ kéo Violon nói giọng mã vĩ: Paganini ngày xưa cũng vậy.

*** 

Tôi hay lui tới phòng anh. Vào phòng phải leo lên giường ngay, anh Thi ăn ngủ, viết đều ở trên giường. Xung quanh tường là giá sách, rất nhiều sách. Dưới gậm giường, nồi niêu, bát đũa, bếp điện…Con Thúy Kiều phải ngủ ngoài hành lang, mùa đông anh thu dọn lại trải bao tải cho Thúy Kiều có chỗ ngủ. Tội nghiệp nó, trong một năm nó phải chuyển chỗ ngủ hai lần song chẳng kêu ca phàn nàn. Mỗi lần đi xa, anh thường dẫn nó đi theo. Giữa anh và nó có mối liên hệ hết sức đằm thắm của hai tâm hồn, một chó, một người. Tôi hỏi anh Thi: đi lấy tư liệu sáng tác vui không anh? Anh trả lời: buồn lắm! Niềm vui bây giờ trở nên hiếm hoi. Anh yêu “chân, thiện, mỹ” song anh đã sống nhầm thời đại. Còn cái thiện, anh chọn nhầm cả thế giới. Thế giới bây giờ chỉ biết cúi đầu tuân thủ lợi nhuận. Còn cái mỹ, anh đã đánh giá nhầm nhân loại trong quá trình nghiệm sinh. Nhân loại lõa lồ, tồng ngồng hưởng thụ quen với vui chơi du hí, và cam chịu giam mình trong những bức tường thành.

Thế anh viết để làm gì?

Anh sẽ đánh mất mình, nếu đến một lúc nào đó không viết được nữa. Phải sống chết với từng con chữ.

Anh được in nhiều sách, tiền em nghĩ đâu có thiếu mà anh sống quá khổ hạnh?

Nghèo, khổ hạnh không phải là tội. Chỉ tội cho những người nghèo theo đúng nghĩa với từ này. 

Đột nhiên anh Thi hỏi: em bao giờ ra trường? Còn một năm nữa anh ạ! Em hạnh phúc thật. Ngày trước, khi còn là sinh viên anh già hơn em bây giờ. Già trong cách nghĩ trong cách nhìn đời.

Anh không nên coi em là một cậu bé. Em đã hỏi bố bạn em làm ở công ty phát hành sách, bố nó nói: trừ đầu trừ đuôi số sách của anh mỗi lần phát hành, tái bản là một số tiền không nhỏ. Đó là chưa kể các nhà hát kịch phải trả tiền bản quyền cho anh khi dựng vở, việc gì anh phải ngồi chữa xe đạp?

Chữa xe đạp đâu phải việc xấu.

Vậy tiền anh để làm gì? (Tôi muốn dồn anh tới cùng.)

Rồi em sẽ hiểu. Nghề văn bạc phước lắm, y hệt con dao mổ. Khéo thì cứu được bệnh nhân, còn không khéo sẽ mang tội. Mặt anh nhăn lại, sự đau khổ dằn vặt thầm kín không giấu được bất ngờ hiện rõ.

*** 

Về sau, khi tiếp xúc với anh nhiều hơn tôi hiểu ra: anh là con người lạc loài, không có tên họ thật. Tâm hồn anh yếu ớt, nhạy cảm với những việc xung quanh, lý trí lại mạnh mẽ tạo thành một đối cực khiến anh không bình thường. Anh cực đoan, thiếu sự linh hoạt, anh cưỡng lại những điều trái với nhân sinh quan mà anh tạo dựng, thẳng thắn, cay độc đến độ lạnh lùng. Cái tôi trong anh tưởng hòa quện được với số đông, nhưng thiên hạ khéo léo và mưu mô hơn anh nghĩ. Anh muốn vất chiếc áo vá víu, may một cái áo khác hoàn thiện hơn ở cách sống của mỗi người. (Cái áo ấy luôn chỉ là mơ ước, đọc qua các tác phẩm của anh, tôi nhận được điều này.) Anh quên, con người thích sống trong vòng tròn, thích nghi với chiếc áo cũ họ đang sử dụng. Họ chưa đủ độ tin cậy vào chiếc áo mới anh đang cố may.

*** 

Mùa đông năm ấy trời rét lắm, cá chết nổi trắng ven hồ. Mấy người cao tuổi nói: Hà Nội hơn hai mươi năm mới có một đợt rét như vậy. Anh Thi sang tìm tôi, anh bảo: sắp tới anh đi xa, có thể không mang con Thúy Kiều theo được, nhờ em chăm sóc nó hộ anh. Giọng anh rất buồn, yếu ớt giống người sắp chết trối chăng với người thân. 

Ngồi trong phòng anh Thi nghe tiếng gió hú ngoài kia tôi có linh cảm có điều gì bất ổn. Anh Thi tư lự xoay xoay chén nước: sống cho ra con người quả không dễ chút nào. Viết càng ngày càng khó, viết thật còn khó hơn. 

Thế từ trước tới nay anh toàn viết dối cả sao?

Không hoàn toàn, chỉ đúng một phần rất nhỏ của sự thật. Phải có thời gian, thời điểm, phải tích lũy sự kiện, tiền bạc. Anh sẽ cho ra đời ở thời gian gần nhất và đó cũng là dấu chấm hết đặt vào anh theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng. Con Thiên Nga trước lúc chết bao giờ cũng có một vũ điệu và giọng hót tuyệt hay. Văn anh dở thôi, không dám so sánh ám chỉ với Thiên Nga, nhưng sẽ gần gần như vậy.

Anh nói với em anh yêu nghề lắm kia mà. Anh mà bỏ nghề là em sẽ coi thường.

Em sẽ khinh bỉ anh. Nếu một ngày kia em phát hiện ra anh là một thằng hèn. Anh Thi nói.

Thế anh định làm gì? Anh tự cho văn thơ đánh thức được “chân, thiện, mỹ”, cải tạo được thế giới tâm linh ở những tâm hồn bệnh hoạn?

Chỉ đúng có một nửa. Nửa tiếp theo phải dữ dội hơn, quyết liệt hơn, để mọi người bàng hoàng nhận ra rằng cả niềm tin của họ bị tiêu chảy, họ sống nhầm lẫn, ảo tưởng, họ bị thui chột tất cả một cách vô thức.

Nghệ thuật có sức mạnh thế kia à? Anh hơi chủ quan và hoang tưởng.

Hoàn toàn không! Anh Thi đáp giọng tự tin kiêu hãnh. Em cứ hình dung đi. Giữa chợ đông người, có một thằng móc túi. Mọi người đều sợ không dám tố cáo, sợ thằng ăn cắp và băng đảng của nó trả thù. Bấy giờ có một người kêu lên: thằng ăn cắp kia kìa. Rất có thể con người chính trực đó sẽ bị đâm chém đến chết, có thể ngắc ngoải. Song kêu lên được để minh chứng mình là một con người, không phải ai cũng làm được. Văn chương phải kêu lên được như vậy, anh nói hơi dài dòng. Em hiểu chứ?

Em hiểu! Giọng tôi nghẹn lại.

Phải có đức tin và hy vọng em ạ!

***

Lần ấy anh Thi đi lâu lắm. Con Thúy Kiều chiều nào cũng chạy ra phố ngóng anh. Tôi cố chăm sóc nó, nhưng nó vẫn lạnh nhạt với tôi, có lẽ trái tim của nó dành trọn cho anh Thi, không muốn chia sẻ cho bất cứ người thứ hai. Đêm đến, nó choàng dậy tru lên từng hồi như gặp cơn ác mộng.

Vừa đi thư viện về, tôi còn đang bị ám ảnh vì mấy cô thủ thư mặt khó đăm đăm ngáp chẳng bao giờ lấy tay che miệng. Dắt xe vào cổng tôi thấy một đám đông đang túm tụm trước cửa phòng anh Thi.

…Cái ông Thi nom lầm lì mà ghê thật. Dám xuất bản sách nói xấu chế độ chẳng ra gì hết.

Thế tại sao nhà xuất bản lại phát hành?

Thời buổi này, “có tiền mua tiên cũng được, không tiền mua lược chẳng xong. Tiên cũng cần tiền để đong gạo” Xuất bản tư nhân thì cần quái gì.

Ông ấy nói thật tại sao lại bảo phản động?

Mấy ông công an tới khám nhà nói vậy thì biết vậy.

Thằng cháu nhà tôi đọc cuốn sách đó rồi. In tận Sài Gòn, nó nói viết tuyệt hay và đúng lắm. Mới bung ra thị trường được mấy ngày thì an ninh văn hóa phát hiện được tịch thu gần hết.

Tên cuốn sách đó là gì?

“Mafia Đỏ”. Số sách còn lại bán chui giá đắt khủng khiếp.

Đắt cũng mua. Tôi sẽ tìm mua bằng được.

Ông Thi đi tù ít nhất là mười năm năm tới hai mươi năm.

Luật với chẳng lệ…

Tôi chạy lên nhà hỏi mẹ: mẹ ơi! Con Thúy Kiều đâu rồi? Mẹ nói: thương nó quá! Lúc mấy anh công an lấy đồ đạc sách vở của anh Thi mang đi, nó chạy ra kéo lại, khôn thế không biết, anh công an đá nó chảy cả máu mặt, mẹ sợ không dám can. Bây giờ không biết nó lủi đi đâu?

Suốt cả đêm ấy. Tôi lang thang khắp phố tìm nó, lục tìm mọi xó xỉnh tìm con Thúy Kiều, tôi thấy mình có lỗi với anh, một cái lỗi không thể tha thứ cho mình được. Khoảng hơn hai giờ sang, khi đi ngang qua nhà ông nghệ sĩ kéo Violon tôi thấy ngạc nhiên khi nhà ông vẫn còn sáng đèn. Tiếng cười nói nghe rõ mồn một.

Ông Thi nuôi chó mát tay. Thịt ngon và thơm quá! Giọng cô diễn viên điện ảnh ré lên.

Bác làm ơn cho thêm tí mắm tôm. Chấm với thịt chó hấp tuyệt lắm. Đúng là giọng cô diễn viên nhà hát Tuổi Xanh.

Thúy Kiều ơi! Hóa kiếp cho mày, nếu còn nghiệp chướng chưa làm người được mà vẫn phải làm chó thì để người khác nuôi cho sướng. Chọn nhà nào có của, giọng mã vĩ của ông nghệ sĩ nhân dân ưu tú cấp nhà nước chêm vào.

Tôi sững lại. Không thể tin được, hai cô diễn viên chuyên đóng những vai nhân hậu, dịu dàng tôi được xem nhiều trên tivi, màn ảnh. Ông nghệ sĩ kéo đàn đã cho tôi bao nhiêu cảm xúc khi nghe những bản nhạc cổ điển mà ông trình diễn trong nhà hát lớn. 

Tôi không tin – một ngàn lần không tin lại có những người nhẫn tâm ăn thịt con chó của người hàng xóm trong khi chủ nhân của nó đang ngồi trong tù.

Có thề có một sự nhầm lẫn nào đó. Có thể có một con chó trùng tên với Thúy Kiều? Và chủ của nó trùng tên với anh Thi. Tôi cố bám vào giả thiết đó, anh Thi đã từng nói với tôi:..”Phải có đức tin và hy vọng…”

Đêm sau, tôi lại đi tìm Thúy Kiều. Thúy Kiều ở đâu rồi? Biết đâu nó đã tìm được chỗ anh Thi đang bị giam, có nó, chắc anh sẽ vui và đỡ cô đơn hơn.

Tôi bỗng thấy bức bối, khó thở, ngột ngạt. Nếu như bây giờ tôi nhìn thấy một thằng ăn cắp chắc chắn tôi sẽ kêu lên để minh chứng mình là một con người (như anh Thi có lần nói.)

Nhưng giá như cuộc đời không có những thằng ăn cắp, thì mọi sự vẫn tốt hơn.

(Praha tháng 6/1993)

Bà Tú ơi! Bà Tú ơi!
Té ra bà đã qua đời, thực ư ?
Tôi cứ tưởng nằm mơ quái ác,
Vùng dậy là tỉnh giấc chiêm bao
Tỉnh dậy, nào thấy đâu nào,
Nào đâu bóng dáng ra vào hôm maị
Đâu bóng dáng con người thùy mị,
Tuy tuổi già xấp xỉ bảy mươi,
Vần còn khỏe mạnh, vui tươi,
Le te, nhanh nhẹn như thời xuân xanh.
Nhìn sau lưng vô tình cứ ngỡ
Một cô nào thiếu nữ thanh tân.
Vậy mà cái chết bất thần
Cướp ba1 đi mất, vô ngần xót xa!
Kể từ thuở đôi ta kết tóc,
Thấm thoát gần năm chục năm qua
Thủy chung chồng thuận vợ hòa,
Gia đình hạnh phúc thật là ấm êm.

Tôi được bà vợ hiền thuần thục,
Cảm thấy mình tốt phúc bao nhiêu!
Đôi ta cùng một cảnh nghèo,
Đạo chồng vợ lấy chữ yêu làm nền.
Nhớ khi giường bệnh đã nằm,
Bà còn thủ thỉ tình thâm thương chồng
"Tôi mà chết thì ông sẽ khổ,
Vì, cứ theo câu cổ ngữ ta
Xưa nay con cái nuôi cha
Cũng không chu đáo bằng bà nuôi ông."
Bà ơi, hãy dầu lòng yên dạ,
Giấc nghìn thu cho th?o vong hồn,
Bà đi, đã có dâu con,
Một lòng phụng dưỡng, chăm nom bố già.

Tôi có khổ, âu là chỉ khổ
Vì thiếu bà, nhà cửa vắng tanh,
Khổ khi thức giấc tàn canh
Bên giường trống trải một mình nằm trơ.
Khổ nhớ lại sớm trưa ngày trước
Pha ấm trà chén nước mời nhau.
Giờ tôi chẳng thấy bà đâu,
Bên bàn thờ nhắp chén sầu đầy vơi...

Khổ những lúc ra sân mê tỉnh
Ngắm vườn nhà thấy cảnh thênh thang,
Mà bà khuất núi cho đang,
Quả cau tươi, látrầu vàng ai xơi ?
Khổ trông thấy cái cơi còn đó,
Đã khô trầu, khô vỏ, khô cau.
Ba thước đất đã vùi sâu
Cặp môi cắn chỉ ăn trầu đỏ tươi
Ngẫm: cảnh già cuộc đời sung sướng,
Tưởng vợ chồng còn hưởng dài lâu
Không ngờ con tạo cơ cầu,
Bà đi, để tủi dể sầu cho tôi

Ôi! Duyên nợ thế thôi là hết,
Năm mu_ơi năm thám thiết yêu nhau!
Bà về trước, tôi về sau
Thôi đành tạm biệt, nuốt sầu gượng vui
Bà đi rồi nhưng tôi phải ở,
Công việc đời còn dở tí thôi,
Bao giờ nhiệm vụ xong xuôi,
Về nơi cực lạc, lại tôi với bà...

(19-11-1968)